UV Arıtım

Hat üzerine kurulan, kimyasal katkı kullanmadan çalışan ultraviyole arıtım üniteleri.

Ön filtre tortuyu tutar, aktif karbon klor ve kokuyu alır, ters ozmoz çözünmüş tuzları geride bırakır. Bu kademelerin hiçbiri suyun mikrobiyolojik tarafını hedeflemez. Kuyu suyu kullanan bir tesiste, deposu olan bir binada ya da yazın ılıyıp duran uzun bir tesisatta geriye tam olarak bu başlık kalır. UV arıtım üniteleri o boşluğu kapatmak için hattın sonuna eklenir: su paslanmaz bir haznenin içinden geçerken ultraviyole ışığa maruz kalır. Suya hiçbir madde eklenmez, sudan hiçbir madde çıkarılmaz. Tat, koku, mineral yapısı ve iletkenlik değeri girişteki gibi kalır; tek fark suyun ışık gördüğü birkaç saniyedir.

Bu kategorideki ünitelerin çalışma mantığı aynıdır; ayrıştıkları yer kurulum noktası ve debidir. Mutfak tezgahının altındaki tek musluk hattı, bina girişindeki ana kolon ve saatte tonlarca su geçen bir üretim hattı birbirinden çok farklı ölçülerdir ve aynı üniteyle çözülmez. Aşağıda önce ışık kademesinin fiziğini, sonra debiye göre boyutlandırmayı, ardından UV’nin çözmediği kalemleri, kurulum koşullarını ve bakım takvimini bulacaksınız. Metnin amacı satış değil, yanlış üniteyi almanızı önlemektir — çünkü UV, yanlış yere konduğunda sessizce çalışmayan tek arıtma kademesidir.

UV arıtım ünitesi nasıl çalışır?

Ünitenin gövdesi paslanmaz bir silindirdir. İki ucunda giriş ve çıkış rakorları, içinde ise eksene yerleştirilmiş şeffaf bir kuvars kılıf bulunur. Ultraviyole lamba bu kılıfın içindedir. Su, lambanın üstünden değil, kılıf ile gövdenin iç yüzeyi arasındaki halka boşluktan akar. Yani lamba suya hiç değmez, ıslanmaz; kuvars kılıf kırılmadığı sürece elektrik tarafı ile su tarafı birbirinden tamamen ayrıdır. Lambayı besleyen balast (trafo ünitesi) genellikle gövdenin dışında, ayrı bir kutudadır ve lambanın çalışma akımını sabit tutar.

Etkiyi belirleyen şey güç değil, doz

Bir UV ünitesinin ne yaptığını tek başına lambanın watt değeri anlatmaz. Belirleyici olan dozdur ve doz iki şeyin çarpımıdır: suya ulaşan ışık şiddeti ile suyun hazne içinde kaldığı süre. Sektörde bu değer mJ/cm² birimiyle anılır. Debi arttıkça su hazneden daha hızlı geçer, temas süresi kısalır ve aynı lamba altında alınan doz düşer. Aynı ünite düşük debide beklenen işi yaparken, iki katı debide yarı yarıya doz verir.

Bu yüzden UV üniteleri günlük toplam tüketimle değil, anlık debiyle (litre/dakika ya da ton/saat) boyutlandırılır. Su yumuşatmada olduğu gibi “günde kaç ton” hesabı burada yanıltıcıdır: günde bir ton su tüketen ama bunu sabah yarım saatte harcayan bir hat, günde beş ton suyu güne yayan bir hattan daha büyük ünite ister.

Suyun ışığı geçirmesi gerekir

Işık su içinde ilerlerken zayıflar. Ne kadar zayıfladığını suyun ultraviyole geçirgenliği belirler. Askıda katı madde, demir, mangan, humik maddeden gelen renk ve organik yük ışığı hem emer hem saçar. Bulanık suda ışık gövdenin dış duvarına yakın bölgeye ulaşamaz; oradan geçen su gölgede kalır ve hiç ışık görmeden çıkışa varır. Ünitenin lambası yanıyor olur, sayaç döner, dışarıdan her şey normal görünür — ama iş yapılmamıştır. UV’nin en sinsi tarafı budur ve ön filtrasyonun neden pazarlıksız olduğunu açıklar.

Işık kademesi hatta kalıcı etki bırakmaz

Klorlamada suya bir madde katılır ve o madde hat boyunca kalır. Ultraviyole arıtımda böyle bir bakiye yoktur. Su üniteden çıktığı anda ışığın etkisi biter. Bunun iki sonucu vardır: ünite mümkün olan en son noktaya konur ve çıkışındaki boru ne kadar kısa ve temizse kurulum o kadar anlamlıdır. Klorlamanın hat boyunca süren etkisi bu yönüyle bir avantajdır; karşılığında suya kimyasal katar, tat ve koku bırakır. Ultraviyole arıtımın tercih edilme sebebi de tam olarak bunun tersidir: hiçbir kalıntı, hiçbir yan tat.

UV ünitesi nasıl seçilir?

Seçimi belirleyen beş kalem vardır ve hiçbiri fiyat listesinden okunmaz.

• Anlık pik debi: hattan aynı anda en fazla kaç litre/dakika geçebilir. Evde eşzamanlı açılan musluk ve duş sayısı, tesiste ise proses hattının tepe debisi belirler.
• Bağlantı ölçüsü: ünitenin giriş-çıkış çapı mevcut boruyla uyumlu olmalı. Daraltarak bağlamak basınç kaybı yaratır ve hattın tamamını yavaşlatır.
• Gövde malzemesi: 304 paslanmaz genel kullanım için standarttır; klorür yükü yüksek sularda ve bazı üretim hatlarında 316 tercih edilir.
• Kurulum boşluğu: lamba ve kuvars kılıf gövdeden eksenel olarak, yani boyuna çekilerek çıkarılır. Ünitenin bir ucunda gövde boyu kadar boş mesafe bırakılmazsa lamba yıllık değişiminde sökülemez.
• Elektrik noktası: balastın sürekli beslenmesi gerekir. Prizin, ünitenin sonradan kapatılmayacak bir hatta bağlı olması önemlidir.

Tablodaki ilk üç ünitenin fiyatı sayfalarında yazılıdır. Endüstriyel UV sistemi ve yarı sanayi saf su sistemi için hazır fiyat verilmez; fiyat teklifle belirlenir, su analizine ve günlük ihtiyaca göre yapılandırılır. Endüstriyel tarafta ünite tek başına satın alınan bir kutu değil, hattın debisine, ön kademelerine ve çalışma rejimine göre kurgulanan bir bileşendir.

Bir üniteyi büyük seçmek zararlı mı?

Yumuşatmada gereğinden büyük sistem sadece boşa yatırımdır. UV’de durum biraz farklıdır: büyük ünite düşük debide daha yüksek doz verir, bu yönüyle sorun çıkarmaz. Ancak iki pratik bedeli vardır. Birincisi, daha büyük lamba yıllık değişimde daha yüksek sarf gideri demektir. İkincisi, çok düşük debide ya da su akmazken lamba yanmaya devam ettiği için hazne içindeki durgun su ısınır; uzun süre kullanılmayan bir hatta ilk açılışta ılık su gelmesi bundandır. Birkaç litre akıtıldığında geçer, ama tasarımda gereksiz büyütmenin bir anlamı da yoktur.

Suyun berraklığı olmadan ışık kademesi çalışmaz

UV kurulumlarında en sık yapılan hata teknik değil, sıralama hatasıdır: üniteyi filtrasyondan önceye koymak ya da hiç ön filtre koymamak. Işığın işini yapabilmesi için suyun berrak olması gerekir ve “berrak” burada gözle bakınca temiz görünmek anlamına gelmez.

• Askıda katı ve tortu: partiküller ışığı saçar, üstelik mikrobiyolojik yük partikülün arkasına gizlenebilir. UV öncesinde en azından bir tortu filtresi bulunmalıdır; ince kademe gerekiyorsa 5 mikron ve altı tercih edilir.
• Demir ve mangan: çözünmüş hâldeyken su berrak görünür, oksitlenince kuvars kılıfın üstünde kahverengi bir film oluşturur. Bu film ışığı doğrudan keser. Kuyu sularında UV’den önce demir-mangan giderme kademesi düşünülmelidir.
• Sertlik: yüksek sertlikte kılıf yüzeyinde kireç kabuğu oluşur. Aynı sonuç: ışık zayıflar, ünite çalışıyor görünürken doz düşer.
• Renk ve organik yük: humik maddelerden gelen sarımsı renk geçirgenliği belirgin biçimde düşürür. Yüzey suyu ya da yağmur karışan kuyularda bu kalem ölçülmeden ünite seçilmemelidir.

Kuyu ve sondaj suyunda doğru yaklaşım tek üniteyle değil, sırayla kurulan bir hatla ilerlemektir; ayrıntılı anlatım kuyu suyu çözüm sayfamızda var. Şebeke suyunda ise tablo genellikle daha sadedir: tortu filtresi çoğu zaman yeterli ön kademedir.

Bina girişi mi, kullanım noktası mı?

İki yaklaşım da geçerlidir ve neyi koruduğunuza göre değişir.

Bina girişi kurulumu ana kolondan geçen her litreyi kapsar: banyo, mutfak, çamaşır, bahçe musluğu dahil. Avantajı kapsamdır. Dezavantajı, UV çıkışından musluğa kadar olan tesisatın uzun olmasıdır; ışık kademesi hatta kalıcı etki bırakmadığı için o boru hattının kendisi temiz tutulmalıdır. 304 paslanmaz gövdeli bina girişi ünitesi bu kullanım için, ana hat çapına uygun bağlantıyla tasarlanmıştır.

Kullanım noktası kurulumu yalnızca içme ve yemek suyunu hedefler. Debi küçük olduğu için ünite ve lamba daha ekonomiktir, doz yüksektir, koruma noktası ile kullanım noktası arasındaki mesafe neredeyse sıfırdır. Buna karşılık banyodaki musluğu kapsamaz. Mutfakta ters ozmozla birlikte tek gövdede çözmek isteyenler için UV lambalı tezgah altı cihaz, mevcut bir arıtma hattının sonuna eklenmek isteniyorsa bağımsız UV su arıtım cihazı uygundur.

Deposu olan binalarda karar netleşir: ünite deponun çıkışına konur. Depo girişine konan UV, depoda bekleyen suyu ve deponun kendi iç yüzeyini kapsamaz. Su deposu bulunan apartman ve sitelerde kurulum sırası ve kolon yapısı için apartman ve site çözümleri sayfasına bakabilirsiniz.

UV, ultrafiltrasyon ve ters ozmoz: üç ayrı iş

Bu üçü sık karıştırılır, oysa aynı sorunu farklı yollardan çözen alternatifler değil, farklı sorunları çözen kademelerdir.

• UV arıtım: sudan madde çıkarmaz, suya madde katmaz. Yalnızca ışık uygular. İletkenlik, sertlik, tuz, nitrat, ağır metal — hiçbiri değişmez. Yaptığı iş mikrobiyolojik yükü hedefleyen bir güvence katmanı eklemektir.
• Ultrafiltrasyon: fiziksel bir bariyerdir; gözenek boyutundan büyük yapıları mekanik olarak tutar, mineralleri suda bırakır. Bulanıklığı ve partikül yükünü düşürdüğü için UV ile birlikte de kullanılabilir. Ayrıntı ultrafiltrasyon sistemleri bölümünde.
• Ters ozmoz: çözünmüş tuzları ayırır, iletkenliği belirgin biçimde düşürür. Suyun kimyasal yapısını değiştiren tek kademe budur. Ters ozmoz sistemleri ayrı bir kategoridir.

Pratikte doğru soru “hangisi” değil, “hangi sırayla” olur. Tortu ve karbon önde, gerekiyorsa yumuşatma, sonra membran kademesi, en sonda ışık kademesi. UV’yi membranın önüne koymak yaygın bir kurulum hatasıdır: membran zaten arkasındaki suyu korumaz, üstelik hattın son bölümü açıkta kalır.

Saf su ve proses hatlarında ışık kademesi

Saf su hatlarında ışık kademesinin ayrı bir gerekçesi vardır. Ters ozmoz ve mixbed reçineden geçen suda mineral yükü neredeyse sıfıra iner; bu su, depolandığı tankta ve dağıtım borusunda uzun süre beklediğinde hattın iç yüzeyinde organik film oluşumu ihtimali doğar. Işık kademesi bu nedenle çoğu saf su hattında kullanım noktasına en yakın yere, mixbed sonrasına yerleştirilir.

Katalogdaki yarı sanayi saf su sistemi bu mantıkla kurgulanmıştır: ön yumuşatma, ters ozmoz, mixbed reçine ve UV kademeleri tek hatta çalışır ve günlük 2,5 ton kapasiteyle orta ölçekli üretim ile laboratuvar kullanımına 0 µS hedefiyle su verir. Fiyatı teklifle belirlenir; su analizine ve günlük ihtiyaca göre yapılandırılır.

Üretim tarafında ışık kademesi genellikle tek başına değil, hattın son güvencesi olarak konumlanır. İçecek dolum, hazır gıda ve benzeri hatlarda kullanım için gıda ve içecek çözümleri, kimya ve ilaç üretiminde proses suyu kurgusu için kimya ve ilaç sayfası, çok noktalı tesis hatları için otel ve turizm çözümleri daha ayrıntılı anlatım içeriyor. Yüksek debili hatlarda endüstriyel UV arıtım sistemi tesisin tepe debisine göre boyutlandırılır.

Neyi çözer, neyi çözmez?

Bu başlığı net yazmak gerekiyor, çünkü UV ünitelerinden en çok bu noktada beklenti sapması yaşanıyor.

• Çözer: filtrasyon kademelerinin ardından hattın sonuna mikrobiyolojik bir güvence katmanı ekler. Bunu kimyasal katkı kullanmadan yapar; suya tat, koku ya da yan ürün bırakmaz. Deposu olan binalarda, kuyu suyu kullanan tesislerde ve saf su hatlarında ek bir emniyet kademesi olur.
• Çözmez: kireç ve sertlik UV’den etkilenmez — bunun için su yumuşatma sistemi gerekir. Tuzluluk, iletkenlik ve çözünmüş madde yükü değişmez; bu ters ozmozun işidir. Bulanıklık, tortu, demir ve mangan giderilmez; tersine bunlar UV’nin işini engeller. Klor tadı ve koku UV ile alınmaz, aktif karbon kademesi ister.
• Kalıcı koruma sağlamaz: su üniteden çıktıktan sonra hat üzerinde ışığın bir etkisi kalmaz. Bu yüzden UV, tesisatın temizliğinin yerini tutmaz; bakımsız bir depo ya da yıllardır açılmamış bir su tankı UV kurularak düzelmez.

Kısaca: UV bir arıtma hattının yerine geçmez, hattın sonuna eklenir. Tek başına kurulmuş bir UV ünitesi, öncesinde filtrasyon yoksa çoğu durumda beklenen işi yapmaz.

Kurulum

Ünite hatta seri bağlanır: giriş tarafı filtrasyon kademelerinin çıkışına, çıkış tarafı kullanım noktasına gider. Gövdenin yatay ya da dikey konumlandırılabildiği modeller vardır; belirleyici olan lamba değişimi için bırakılan boşluktur. Gövde boyu kadar açıklık bırakılmayan bir montajda yıllık lamba değişimi ancak boruyu sökerek yapılabilir.

Kurulum noktasında topraklı bir priz bulunmalı ve balast su sıçramasına maruz kalmayacak şekilde, gövdenin üstünde ya da yanında sabitlenmelidir. Donma riski olan bölümlerde (dış duvar, bahçe hattı, ısıtılmayan bodrum) ünite yalıtılmalıdır; kuvars kılıf donma sonucu çatlayabilir ve bu durumda su elektrik tarafına ulaşır.

Siteden verilen siparişlerde montaj fiyata dahil değildir. Cihaz kuruluma hazır gönderilir; montaj ve devreye alma servis bedeli karşılığında yapılır. Tesisat işçiliği ve tesisat malzemeleri müşteriye aittir. Ev tipi cihazlarda montaj servis bedeli karşılığında yapılır; cihazı kendiniz bağladıysanız ayar aşamasında görüntülü aramayla ücretsiz yönlendiriyoruz. Endüstriyel kurulumlarda montaj ek ücretlidir ve tesisatın hazır olması şarttır; boru hazırlığı, by-pass hattı ve elektrik altyapısı ayrı bir iştir, sistem fiyatına dahil değildir. Kabinet ve tezgah altı ölçeğindeki cihazlarda keşfe gerek yoktur; bina, tesis ve endüstriyel ölçekteki projelendirilen kurulumlarda keşif yapılır ve sistem Aquapoint’ten alındığında keşif ile ölçüm ücretsizdir; yalnızca ölçüm raporu talep edilirse 2.000 TL’den başlar ve tutar keşif öncesinde yazılı olarak bildirilir.

Kurulumda atlanmaması gereken bir ayrıntı: ünitenin önüne ve arkasına birer kesme vanası, mümkünse bir de by-pass hattı konmalıdır. Lamba ya da kılıf değişiminde bütün binanın suyunu kesmek zorunda kalmamak buna bağlıdır.

Bakım ve işletme maliyeti

UV ünitesinin bakımı azdır ama takvimlidir; aksatıldığında cihaz uyarı vermeden verim kaybeder. İki temel kalem lamba ve kuvars kılıftır.

Lamba: ultraviyole lambalar çalışma saatiyle birlikte ışık şiddetini kaybeder. Gözle bakıldığında hâlâ yandığı için “çalışıyor” sanılır, oysa verdiği doz düşmüştür. Bu yüzden lamba, bozulduğunda değil, üreticinin bildirdiği çalışma süresi dolduğunda değiştirilir — pratikte yılda bir. Yedek lambalar ve besleme parçaları UV lambalar bölümünde: ultraviyole yedek lamba ve ultraviyole lamba adaptörü.

Kuvars kılıf: temizlenebilir bir parçadır, ama ömürsüz değildir. Yüzeyinde biriken kireç ya da demir filmi yumuşak bir bezle ve seyreltik sitrik asit çözeltisiyle alınır. Çizilen, matlaşan ya da çatlayan kılıf değiştirilir. Kılıfı ve lambayı çıplak elle tutmamak gerekir; parmak izinden kalan yağ tabakası da ışığı zayıflatır, temiz bir bezle tutulmalıdır.

Elektrik gideri kalemi küçüktür ve lamba gücüyle orantılıdır; ünite sürekli enerjili çalıştığı için hesap saatlik değil aylık düşünülmelidir. İşletme maliyetinin ana kalemi yıllık lamba, ikinci kalemi ön filtre sarfıdır. Kimyasal gideri yoktur — dozaj pompası, kimyasal stoğu ve karışım hazırlama işi bu kademede bulunmaz.

Garanti: cihazlarımız 2 yıl garantilidir. Ultraviyole lamba ve kuvars kılıf ise kullanıma bağlı olarak ömrünü tamamlayan sarf malzemeleridir; bu parçalar garanti kapsamı dışındadır. Aynı şekilde yedek parça bölümünden alınan lamba ve adaptör için montaj hizmeti verilmez.

Sık yapılan hatalar

• Ön filtresiz kurulum. Sahada en sık karşılaşılan durum. Kritik yanı şu: ünite bu yüzden arıza vermez, alarm çalmaz, hiçbir belirti oluşmaz. Sorun ancak periyodik su analiziyle ya da bir sorun çıktığında fark edilir.
• Değişim tarihinin hiçbir yere yazılmaması. Bir yıl sonra “geçen yaz mı değiştirmiştik?” tartışması başlar ve genellikle değişim ertelenir. Çalışma saati sayacı olmayan ünitelerde en pratik yöntem, değişim tarihini gövdenin üstüne yapıştırılan bir etikete yazmaktır.
• Kuvars kılıfın kurulumdan sonra hiç sökülmemesi. Yumuşakken kolayca alınan kabuk yıllar içinde sertleşir ve artık temizlikle çıkmaz; o noktada kılıfın kendisi değişir. Yıllık lamba değişimi, kılıfı kontrol etmek için zaten açılmış bir fırsattır.
• Ünitenin çıkışına kartuş filtre ya da uzun esnek hortum eklemek. Işık kademesinin son kademe olma özelliği böyle bozulur; hattın en sonuna, ışıktan sonra yeni bir yüzey eklenmiş olur.
• Tatilde ya da düşük sezonda sigortayı kapatmak. Enerjisi kesilen ünite su akmaya devam ettiğinde hiçbir şey yapmaz. Asıl sorun dönüşte çıkar: fişin geri takıldığını kontrol etmek kimsenin aklına gelmez ve ünite bütün sezonu enerjisiz geçirebilir.
• Debiyi aşan kullanım. Doluluk arttığında ya da yaz aylarında anlık debi ünitenin ölçüsünü aşarsa aynı cihaz yarı doz verir. Boyutlandırma ortalama değil, tepe debiye göre yapılmalıdır.
• UV’yi yumuşatma ya da ters ozmoz yerine almak. Kireç şikâyeti, tuzlu tat ya da yüksek iletkenlik ışık kademesiyle çözülmez. Yanlış beklentiyle alınan ünite “işe yaramadı” diye rafa kalkar; oysa yanlış olan cihaz değil, seçimdir.
• Kuyu suyunda ölçüm yapmadan kurulum. Demir, mangan ve bulanıklık bilinmeden takılan ünitenin kılıfı birkaç ay içinde kaplanır ve bakım aralığı aylık işe döner.

Sık sorulan sorular